بررسی جواز تصرّف بدون اذن در زمین‌های گسترده و رودهای بزرگ بر پایۀ «لا حرج»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 استادیار پردیس فارابی دانشگاه تهران

3 الهیات پردیس فارابی

چکیده

بی‌شک تصرف در ملک دیگری بدون رضایت مالکانه جایز نیست؛ با این حال بسیاری از فقها بر این باورند که تصرّف بدون اذن مالک در زمین‌های گسترده و رودهای بزرگ جایز است و در این رابطه به ادلّه‌ای از جمله «لا حرج» استناد نموده‌اند؛ بدین معنا که شارع به منظور جلوگیری از پیش آمد حرج بر مکلّفان، تصرّف در زمین‌های گسترده و رودهای بزرگ را اجازه کرده است و در این زمینه، تحصیل رضایت مالکان را لازم ندانسته است. استناد به «لا حرج» در این موضوع در گرو مؤلّفه‌هایی است که نیاز به بازشناسی و ارزیابی دارد. بازشناسی مفهومی حرج و صدق موضوعی آن در موضوع زمین‌های گسترده و رودهای بزرگ، امتنانی بودن «لا حرج» و تأثیر آن در رفع تحریم تصرّفات ملکی، گسترۀ شمولی «لا حرج» در رفع واجبات و حرج‌های نوعی و احکام وضعی و نیز اجمال دلیل «لا حرج»، همه در زمینه‌سازی جریان «لا حرج» در زمین‌های گسترده و رودهای بزرگ نقش آفرینی می‌کنند. نویسنده در تلاش است با عنایت به موضوع زمین‌های گسترده و رودهای بزرگ، ضمن آشکار سازی زوایای پوشیدۀ دلیل «لا حرج»، به پاسخی روشن و مبتنی بر ضوابط و مبانی در زمینۀ جواز تصرّف بی اذن در ملک دیگری دست یابد. حاصل آنکه هموارسازی استناد به «لا حرج» در برخی از مؤلّفه‌های پیش گفته در دسترس است و در برخی با صعوبت همراه است و ای بسا جریان «لا حرج» را با مشکل مواجه نماید.

کلیدواژه‌ها