پژوهه های فقهی تا اجتهاد

پژوهه های فقهی تا اجتهاد

نقدی بر پنداره عدم تغلیظ دیه در موارد قتل خطایی در ماه های حرام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسنده
دانش آموخته دکتری فقه جزایی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان، و استاد مدعو دانشگاه رضوی،ایران، مشهد.
چکیده
این نوشتار به بررسی حکم مشهور فقها به دیۀ مُغَلَّظه (به معنای یک دیه و ثلث آن) در قتل خطا در ماه‌های حرام پرداخته و دیدگاه فاضل هندی و برخی پژوهشگران معاصر در این زمینه را به نقد می‌کشد. دستۀ دوم، با استناد به ادله‌ای چون: امضایی و موقتی بودن دیات، خدشۀ سندی و دلالی روایات، نبود سنت نبوی و روایات متواتر، مدرکی بودن اجماع، تنقیح مناط و نداشتن قصد هتک، اصل برائت و قاعدۀ درأ، حکم مشهور را به نقد کشیده‌اند. بحث حاضر به بررسی و نقد این ادله پرداخته و اشکالات این قول را بررسی نموده و به این نتیجه می‌رسد که ادلۀ آن، از استحکام کافی برخوردار نیست. از سوی دیگر، با توجه به اطلاق روایات، تصریح روایاتِ خاص و اجماع، تغلیظ دیه در موارد قتل خطایی در ماه‌های حرام، امری تعبدی و قابل اثبات و پذیرش است.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

نقد علی نظریّة عدم تغلیظ الدیة فی موارد القتل الخطئی فی الأشهر الحُرم

چکیده العربیة

هذه المقالة تتکفّل بالبحث عن نظریّة مشهور الفقهاء فی إثبات الدیة المُغَلّظة -بمعنی دیة واحدة و ثلثها- فی القتل الخطئی فی الأشهر الحُرُم و تتکفّل بنقد نظریّة الفاضل الهندی و بعض المحقّقین من المعاصرین. أصحاب هذه النظریّة الثانیة ناقدوا فتوی المشهور بالاستناد إلی أدلّة مثل: کون الدیات إمضائیة و موقّة، المناقشة فی سند و دلالة الروایات، فقدان السنّة النبویّة و الروایة المتواترة فی المسألة، مدرکیّة الإجماع، تنقیح المناط و عدم قصد الهتک و أصالة البرائة و قاعدة درأ. تمّت فی هذه المقالة دراسة و نقد هذه الأدلّة و الإشکالات الواردة علی هذه النظریّة و تلخّصت إلی أنّ أدلّة هذه النظریّة لیست کافیة لإثباتها بما فیها الکفایة و بالنظر إلی إطلاق الروایات و تصریح النصوص الخاصّة و الإجماع یمکن إثبات نظریّة تغلیظ الدیة تعبّداً فی موارد القتل الخطئی فی الأشهر الحرم.

کلیدواژه‌ها العربیة

تغلیظ الدیة
القتل الخطئی
الأشهر الحُرم
الدیة
قصد الهتک