بررسی فقهی نفوذ حکم قاضی در موارد اختلاف فتوای قاضی با طرفین دعوا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسندگان

1 دانش آموخته سطح4 رشته فقه و اصول حوزه علمیه قم

2 استاد درس خارج حوزه علمیه قم

چکیده

«نفوذ حکم قاضى‏» از مقولات مهم در باب قضا‏، و شایستۀ پژوهش از زوایای گوناگون است. یکی از این زوایا، بحث از نفوذ حکم قاضی در موارد اختلاف فتوای قاضی با وظیفه عملی متخاصمین است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی فقهی نفوذ حکم قاضی پرداخته، و وظیفۀ شخصی متخاصمین را در موارد اختلاف بین حکم قاضی و فتوای مجتهدی که متخاصمین مقلد وی هستند، بررسی می‌کند. درصورتی‌که قاضی جامع شرایط، براساس اجتهاد صحیح و رعایت موازین باب قضا، حکمی صادر کند که با وظیفۀ تقلیدی متخاصمین سازگار نباشد، حکم قاضی نافذ، و به‌واسطۀ آن، خصومت رفع و فصل می‌شود و متخاصمین حق ندارند خواستار رسیدگی مجدد شکایت شوند. همچنین وظیفۀ شخصی متخاصمین براساس حکم قاضی تغییر می‌کند؛ حتی اگر حکم قاضی باعث تحلیل حرام نسبت به وظیفۀ شخصی متخاصمین باشد. البته این تغییر، محدود به اثری است که مستقیماً به مورد مخاصمه مربوط است، و متخاصمین نمی‌توانند به پشتوانۀ حکم قاضی در آثاری که خصومت در آنها جاری نیست، خلاف وظیفۀ شخصی خود عمل کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [العربیة]

دراسة فقهیّة لنفوذ حکم القاضی فی موارد الخلاف بین فتوى القاضی وطرفی النزاع

چکیده [العربیة]

«نفوذ حکم القاضی» من المقولات المهمّة فی مجال القضاء، ویستحقّ البحث من زوایا مختلفة. ومنها مناقشة نفوذ حکم القاضی فی موارد الخلاف بین فتوى القاضی والواجب العملی للخصمَین. تبحث هذه الدّراسة فی النّفوذ الفقهی لحکم القاضی بطریقة وصفیّة تحلیلیّة، وتدرس الواجب الشّخصی للخصمین فی موارد الخلاف بین حکم القاضی وفتوى المجتهد الّذی یقلِّده المتنازعان. فی حال أَصدر القاضی الجامع للشّرائط ـ بناءً على الاجتهاد الصّحیح والامتثال لمعاییر الأمور القضائیّة ـ حکماً لا یتوافق مع الواجب التقلیدی للخصمین، ینفذ حکم القاضی، ومن خلاله یتمّ حلّ العداء ولا یحقّ للخصمین طلب إعادة المحاکمة. کما أنّ واجبهما الشّخصی یتغیّر بناءً على حکم القاضی؛ حتى لو تسبّب حکم القاضی فی تحلیل حرام بالنّظر إلی الواجب الشّخصی للخصمین. طبعاً هذا التّغییر مقصور على العمل المرتبط مباشرةً بمورد النّزاع، ولا یمکن للمتنازعین التّصرف خلافاً لواجبهما الشّخصی ـ بناءً على حکم القاضی ـ فی الأعمال الّتی لایجری فیها عِداء.

کلیدواژه‌ها [العربیة]

  • نفوذ حکم القاضی
  • مخالفة حکم القاضی
  • الاختلاف فی الفتاوی
  • الواجب الشّخصی