پژوهه های فقهی تا اجتهاد

پژوهه های فقهی تا اجتهاد

سجده بر کاغذ با تأکید بر موضوع‌شناسی کاغذهای صنعتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسنده
چکیده
یکی از مسائل مطرح در کتب فقهی، سجده بر کاغذ است. با اینکه روش امروزی و صنعتی تولید کاغذ با روش سنتی تولید آن تفاوت‌هایی دارد؛ اما هیچ‌یک از فقیهان بین حکم کاغذ سنتی و صنعتی فرقی نگذاشته‌اند. برخلاف کاغذهای سنتی که از الیاف غیرچوبی تهیه می‌شدند، کاغذهای صنعتی امروزی عمدتاً از چوب تهیه می‌شوند. یک چهارم تا یک سوم ساختار چوب را ماده‌ای به نام «لیگنین» تشکیل می‌دهد که بقای آن در خمیر کاغذ، رنگ و کیفیت کاغذ نهایی را خراب می‌کند. اگر خمیر کاغذ را با روش مکانیکی (روشی شبیه روش سنتی) تهیه کنند، این ماده در خمیر باقی می‌ماند؛ اما با روش‌های شیمیایی این ماده از خمیر کاغذ حذف می‌شود. این فرایندهای شیمیایی، شبهه‌ای جدی دربارۀ استحالۀ مواد اولیه ایجاد می‌کند. استفاده از مواد شیمیایی برای سفید کردن خمیر این شبهه را تشدید می‌کند. علاوه بر این، به خمیر کاغذ، انواع و اقسام افزودنی‌ها (مانند پرکننده‌های معدنی، آهاردهنده‌های درونی، موادی که به آبگیری کاغذ یا تعلیق الیاف در آب کمک می‌کنند و...) اضافه می‌شود که بسیاری از آنها نیز در جواز سجده، اشکالات دیگری ایجاد می‌کنند. نهایتاً آهار سطحی با مواد خوراکی مانند نشاسته یا پوشش دادن کاغذ، صحت سجده را کاملاً مشکل‌ می‌کنند. در این نوشته علاوه بر مسائل کلی سجده بر کاغذهای صنعتی، مسائل اختصاصی برخی انواع کاغذ مانند کاغذ تحریر، روزنامه، کاغذهای پوشش‌دار، کاغذ اسکناس، ‌دستمال کاغذی، مقوا، کاغذ بازیافتی و کاغذ سنگی هم مورد بررسی قرار گرفته است. با بررسی مجموع مسائل فوق و توجه به این نکته که شناخت مصداقی فرایند ساخت، ترکیب خمیر، مواد افزودنی و لایه‌های سطحی غالباً برای مکلف مقدور نیست، روشن می‌شود که با سجده بر اکثر قریب به اتفاق کاغذهای صنعتی، نمی‌توان صحت سجده را احراز نمود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

السّجود على الورق مع التّرکیز على تشخیص موضوع الأوراق الصّناعیّة

چکیده العربیة

من المسائل المطروحة فی کتب الفقه السّجود على الورق. وعلى الرّغم من أنّ الطّریقة الحدیثة والصّناعیّة لإنتاج الورق تختلف عن الطّریقة التّقلیدیّة القدیمة فی إنتاجه؛ لکن لم یفرّق أحد من الفقهاء بین أحکام الورق التّقلیدی والصّناعیّ. على عکس الورق التّقلیدی الّذی کان یصنع من ألیاف غیر خشبیّة، فإنّ الورق الصّناعی الیوم مصنوع بشکل رئیسی من الخشب بحیث یتکوّن ربع إلى ثلث بنیة الخشب من مادة تسمى «اللّجنین»، والّتی یؤدّی بقاءها فی العجینة إلى إفساد لون الورقة النّهائیة وجودتها. إذا تمّ تحضیر عجینة الورق بطریقة میکانیکیّة (طریقة مشابهة للطّریقة التّقلیدیّة)، فإنّ هذه المادّة تبقى فی العجینة؛ لکن بالأسالیب الکیمیائیّة تتمّ إزالة هذه المادّة منها. تثیر هذه العملیات الکیمیائیّة شکوکاً جدّیّة حول استحالة الموادّ الخام. واستخدام الموادّ الکیمیائیّة لتبییض العجینة یزید من هذه الشّکوک. کما یتمّ ترکیب الموادّ المضافة بأنواعها وأقسامها إلى عجینة الورق (مثل الحشوات المعدنیّة، والمغذّیات  الدّاخلیة، والموادّ الّتی تساعد على تجفیف الورق أو تعلیق الألیاف فی الماء، وما إلى ذلک) ممّا یخلق الکثیر منها مشاکل أخرى فی جواز السّجود. وأخیراً، الأطعمة السّطحیّة الّتی تحتوی على موادّ صالحة للأکل مثل النّشا أو طلی الورق تجعل السجود صعباً تماماً. فی هذا المقال، بالإضافة إلى المسائل العامّة المتعلّقة بالسّجود على الأوراق الصناعیة، فقد تمّ أیضاً تناول المسائل الخاصّة ببعض أنواع الورق مثل ورق الکتابة والصّحیفة والورق المطلی و ورق النّقود وورق المنادیل والکرتون والورق المُعاد تدویره والورق الحجری. ومن خلال دراسة جمیع المسائل المذکورة والانتباه إلى أنّه لا یمکن للمکلّف ـ غالباً مّا ـ معرفة صحّة عملیّة التّصنیع وترکیبة العجینة والموادّ المضافة والطّبقات السطحیّة، یتبیّن أنّه لا یمکن التأکّد من صحّة السّجود على الغالبیّة العظمى من الأوراق الصّناعیّة.

کلیدواژه‌ها العربیة

السجود
الورق
الخشب
الاستحالة
السلیلوز
اللجنین
النشا