پژوهه های فقهی تا اجتهاد

پژوهه های فقهی تا اجتهاد

قصد ترساندن و پیدایش ترس در جرم محاربه وعدم وحدت رویه قانونگذار نسبت به شروط مذکور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسندگان
1 مدرسه عالی فقه و علوم اسلامی
2 دانش آموخته مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام
چکیده
این جستار درصدد تحقیق پیرامون دو شرط قصد ترساندن و پیدایش ­ترس در جرم محاربه است. همسو با شهرت میان متأخران، قصد ترساندن ثابت است. واژۀ محاربه -به معنای جنگیدن- در ادله، بیانگر قصد ترساندن است. بر این اساس اگر کسی به قصد بازی، تمرین یا امتحان سلاح بکشد، محارب نیست. اگرچه در روایت کناسی، شرطیت قصد ترساندن در محاربه نیامده است، ولی از آنجا که مورد روایت، حمل سلاح در شب توسط اهل ریبه است، و قصد ترساندن هم اعم از قصد شخصی و نوعی بوده، قصد ترساندن نوعی در حمل سلاح در شب وجود دارد. نسبت به شرط پیدایش ترس، افزون بر اینکه عرفاً در جنگ، ترس فعلی یا شأنی وجود دارد، برخی از قراین، مانند مرسلۀ عیاشی، انتفای حکم محاربه در فرض امنیت، و احتیاط در دماء، مؤید شرطیت تحقق ترس در جرم محاربه است. مخالفت با مشهور در شرط دوم ثابت نیست؛ زیرا مشهور، تحقق فعلی ترس را شرط ندانسته‌اند. فرضیۀ نوشتار پیش‌رو، کفایت تحقق فعلی یا شأنی ترس است. قانون‌گذار در تعریف محاربه، دو شرط مذکور را لازم دانسته است، اما در عین حال مواردی را ذیل عنوان محاربه مطرح نموده است که در آن دو عنصر قصد ترساندن و پیدایش ترس به چشم نمی‌خورد که لازم است در این موارد نسبت به شرط قصد ترساندن و تحقق ترس اصلاح شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

قصد الإخافة ونشوء الخوف فی جریمة المحاربة

نویسندگان العربیة

محسن الکرانی 1
احمد ابراهیمی * 2
1 مدرسه عالی فقه و علوم اسلامی
2 دانش آموخته مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام
چکیده العربیة

یسعى هذا المقال إلى التّحقّق من شرطی قصد الإخافة ونشوء الخوف فی جریمة المحاربة. وتمشّیاً مع الشّهرة بین المتأخّرین، فإنّ قصد التّخویف معتبر. وعنوان «المحاربة» -الّتی تعنی القتال- تدلّ على قصد الإخافة. وعلیه، فمن سحب سلاحاً بقصد اللّعب أو التّدریب أو الاختبار، فهو لیس محارباً. وإن کان فی روایة الکناسی لم یرد شرط قصد الإخافة فی المحاربة، لکن بما أنّ موضوع الرّوایة هو حمل أهل الرّیبة السّلاحَ لیلاً، وقصد التخویف هی شخصیّة ونوعیّة، فالقصد النّوعی للتّخویف متحقّق فی حمل السّلاح فی اللیل. وأمّا شرط نشوء الخوف، فبالإضافة إلى أنّه فی الحرب یوجد خوف فعلی أو شأنی، هناک بعض الأدلّة، مثل مرسلة العیاشی، وانتفاء حکم المحاربة فی فرض الأمن، و الاحتیاط فی الدّماء یؤیّد ویؤکّد شرط تحقّق الخوف فی جریمة المحاربة. والخلاف مع المشهور فی الشّرط الثّانی غیر ثابت؛ لأنّ المشاهیر لم یعتبروا تحقّق الخوف فعلاً. وفرضیة هذا المقال هی کفایة تحقّق الخوف فعلاً أو شأناً. وقد اعتبر المشرِّع الشّرطین المذکورین ضروریین فی تعریف المحاربة، لکنّه طرح فی الوقت نفسه حالات تحت عنوان المحاربة حیث لا یظهر فیها العنصران وهما نیّة التّخویف وتحقّق الخوف، ممّا تحتاج إلى تعدیل فی هذه الحالات بلحاظهما.

کلیدواژه‌ها العربیة

المحاربة
قصد التّخویف
الإخافة
تحقّق الخوف الفعلی
القصد النوعی
التّحقّق الشّأنی