پژوهه های فقهی تا اجتهاد

پژوهه های فقهی تا اجتهاد

مفهوم‌شناسی «تفویت» در ادبیات فقهی و تمایز آن از مفاهیم مشابه در باب ضمان قهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسنده
مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و پژوهشگر مرکز پژوهشی مدرسه عالی فقه و علوم اسلامی
چکیده
یکی از واژگانی که در فقه اسلامی و به‌ویژه در بحث ضمان بسیار به کار رفته، واژۀ «تفویت» است؛ تا جایی که در برخی عبارات، به‌عنوان سبب مستقلی برای ضمان در مقابل اتلاف، استیلاء و سایر اسباب دانسته شده و در برخی دیگر، ضمان‌آوری آن نفی شده است. اما مشکل اساسی آن است که در ادبیات فقهی-حقوقی، از این واژه معنای یکسانی اراده نشده و این امر موجب خلط مفهومی شده است. در این تحقیق، با پژوهشی مفهوم‌شناسانه، سه معنا برای واژۀ تفویت در ادبیات فقهی ارائه می‌شود تا مطالعۀ این بحث از ابهام مفهومی خارج شود. نتیجۀ مهم این بررسی آن است که «تفویت به معنای سوم» در برابر دیگر اسباب ضمان قرار داشته و می‌تواند به‌عنوان سبب مستقل ضمان مورد مطالعه قرار گیرد؛ در این صورت، مسائل و فروعات متنوعی که تاکنون اثبات ضمان در آنها ممکن نبوده، مترتب خواهد شد. همچنین مقایسۀ مفهوم تفویت با سایر اسباب ضمان و مفاهیم مشابه همچون اتلاف، استیفاء و عدم النفع و نسبت‌سنجی میان این مفاهیم، از دیگر نتایج این تحقیق به‌شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

دراسة مفهوم «التفویت» فی الأدبیات الفقهیة وتمییزه عن المفاهیم المشابهة فی باب الضمان القهری

نویسنده العربیة

محمد امین کبیری
مدرس سطوح عالی حوزه علمیه قم و پژوهشگر مرکز پژوهشی مدرسه عالی فقه و علوم اسلامی
چکیده العربیة

من المصطلحات التی کثر استعمالها فی الفقه الإسلامی، ولا سیما فی مبحث الضمان، مصطلح «التفویت»؛ إلى حد أنه عد فی بعض العبارات سببا مستقلا للضمان فی قبال الإتلاف والاستیلاء وسائر الأسباب، بینما نفی اقتضاؤه للضمان فی موارد أخرى. بید أن المشکلة الأساسیة تکمن فی عدم إرادة معنى واحد من هذا المصطلح فی الأدبیات الفقهیة والحقوقیة، مما أدى إلى وقوع خلط فی المفهوم. ویقدم هذا البحث، من خلال دراسة مفهومیة، ثلاثة معان لمصطلح التفویت فی الأدبیات الفقهیة، بغیة إخراج دراسة هذا المبحث من الغموض المفهومی. وتتمثل النتیجة المهمة لهذه الدراسة فی أن «التفویت بالمعنى الثالث» یقع فی قبال أسباب الضمان الأخرى، ویمکن دراسته بوصفه سببا مستقلا للضمان؛ وفی هذه الحالة، تترتب علیه مسائل وفروع متنوعة لم یکن بالإمکان إثبات الضمان فیها من قبل. کما أن مقارنة مفهوم التفویت بسائر أسباب الضمان والمفاهیم المشابهة کالإتلاف والاستیفاء وعدم النفع، وتحدید النسبة المنطقیة بین هذه المفاهیم، تعد من النتائج الأخرى لهذا البحث.

کلیدواژه‌ها العربیة

التفویت
الضمان
الإتلاف
الاستیفاء
عدم النفع
المنفعة