پژوهه های فقهی تا اجتهاد

پژوهه های فقهی تا اجتهاد

واکاوی بایسته‌های کیفی و کمی ظنّ محقِّق لوث از منظر فقه و قانون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی (فقهی)

نویسنده
دانش پژوه خارج تخصصی جزای موسسۀ عالی فقه و علوم اسلامی
چکیده
در نظام جزایی اسلام، قسامه به عنوان یکی از ادلۀ اثبات جنایت در ردیف اقرار، شهادت، سوگند و علم قاضی معتبر دانسته شده و یکی از شرایط آن، وجود لوث -یعنی اماره‌ای که موجب ظن به صدق مدعی یا سوءظن به مدعی‌علیه می‌شود- معرفی شده است. تحقیق پیش رو بر بایسته‌های لازم در تحقق ظنِّ محققِ لوث تمرکز دارد. ارتباط وثیق بایسته‌های کیفی با ظن شخصی و نوعی، بازشناسی معنا و مقصود از ظن شخصی و نوعی و ارائۀ معانی و محتملات متناسب با ظن قاضی را ضروری می‌نماید. از رهگذر معناشناسی ظن شخصی و نوعی، چهار احتمال به‌دست می‌آید که عبارت‌اند از: متعارف بودن و متعارف نبودن ظن؛ فعلیت و عدم فعلیت ظن؛ قابل اثبات بودن یا قابل اثبات نبودن منشأ ظن؛ ظن کارشناسی یا معمولی. نویسنده اعتبار هر یک از این احتمالات را در تحقق ظنِّ لوثی از منظر روایات، کلمات فقیهان و قانون مجازات اسلامی بررسی نموده و برخی را در تحقق لوث معتبر دانسته است. در کنار بایسته‌های کیفی، توجه به بایسته‌های کمی نیز ضرورت دارد؛ به نظر می‌رسد در مشروعیّت قسامه، ظن به معنای احتمال بیش از 50 درصد لازم نیست و ظن اضافی یعنی احتمال راجح کافی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله العربیة

تحلیل الإلزامات النّوعیّة والکمّیّة للظّنّ المؤدّی إلی اللّوث من منظور الفقه والقانون

نویسنده العربیة

حسن رضایی صرمی
دانش پژوه خارج تخصصی جزای موسسۀ عالی فقه و علوم اسلامی
چکیده العربیة

تُعتبر القسامة ـ فی نظام العقوبات الإسلامی ـ دلیلاً من أدلّة إثبات الجنایة، شأنها شأن الإقرار والشّهادة والیمین وعلم القاضی، ومن شروطها وجود اللّوث - أی أمارة تثیر الظّنّ بصدق المدّعی أو إساء الظّنّ بالمدّعی علیه. تُرکّز هذه الدّراسة على الشّروط اللّازمة لتحقّق الظّنّ المؤدّی إلی اللّوث. إنّ العلاقة الوثیقة بین الشّروط النّوعیّة والظّنّ الشّخصی والنّوعیّ، تُلزم إعادة التّعرّف علی معنى الظّنّ الشّخصی والنّوعیّ والمراد منهما، وتقدیم المعانی والاحتمالات المناسبة لظنّ القاضی. ومن خلال دلالات الظّنّ الشّخصی والنّوعیّ، تُستنتج أربعة احتمالات، وهی: کون الظّنّ متعارفًا أو غیره؛ فعلیة الظّنّ وعدمها؛ إمکانیّة إثبات مصدر الظّنّ وعدمها؛ ظنّ الخبیر أو العادی. وقد درس المؤلّف مصداقیّة کلٍّ من هذه الاحتمالات من منظور الرّوایات وأقوال الفقهاء وقانون العقوبات الإسلامی، ورأی بعضها معتبرة فی تحقّق الظّنّ اللّوثی. بالإضافة إلى الشّروط النّوعیّة، لا بدّ من مراعاة الشّروط الکمّیّة أیضًا؛ فیبدو أنّه لا یشترط الظّنّ بمعنى احتمال یزید عن 50 بالمأة فی مشروعیّة القسامة، ویکفی الظّنّ الإضافی بمعنی الاحتمال الرّاجح.

کلیدواژه‌ها العربیة

القسامة
اللّوث
الظّنّ الشّخصی
الظّنّ النّوعی
الظّنّ الفعلی
ظنّ الخبیر